|
|
 |
 |
|
|
१२ शान्तिपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
12.35. अध्यायः 035
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
व्यासेन युधिष्ठिरंप्रति भक्ष्याभक्ष्यपात्रापात्रविवेचनम्॥ 1॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text
युधिष्ठिर उवाच। 12-35-0x(5407)(66151)
किं भक्ष्यं चाप्यभक्ष्यं च किंच देयं प्रशस्यते।
किंच पात्रमपात्रं वा तन्मे ब्रूहि पितामह॥ 12-35-1(66152)
व्यास उवाच। 12-35-2x(5408)
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्।
सिद्धानां चैव संवादं मनोश्चैव प्रजापतेः॥ 12-35-2(66153)
ऋषयस्तु व्रतपराः समागम्य पुरा विभुम्।
धर्मं पप्रच्छुरासीनमादिकाले प्रजापतिम्॥ 12-35-3(66154)
कथमन्त्रं कथं दानं गम्यागम्याः कथं स्त्रियः।
कार्याकार्यं च यत्सर्वं शंस वै त्वं प्रजापते॥ 12-35-4(66155)
तैरेवमुक्तो भगवान्मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत्।
शुश्रूषध्वं यथावृत्तं धर्मं व्याससमासतः॥ 12-35-5(66156)
अनादेशे जपो होम उपवासस्तथैव च।
आत्मज्ञानं पुण्यनद्यो यत्र प्रायश्च तत्पराः॥ 12-35-6(66157)
अनादिष्टं तथैतानि पुण्यानि धरणीभृतः।
सुवर्णप्राशनमपि रत्नादिस्नानमेव च॥ 12-35-7(66158)
देवस्थानाभिगमनमाज्यप्राशनमेव च।
एतानि मेध्यं पुरुषं कुर्वन्त्याशु न संशयः॥ 12-35-8(66159)
न गर्वेण भवेत्प्राज्ञः कदाचिदपि मानवः।
दीर्घमायुरथेच्छन्हि त्रिरात्रं चोष्णपो भवेत्॥ 12-35-9(66160)
अदत्तस्यानुपादानं दानमध्ययनं तपः।
अहिंसा सत्यमक्रोधं क्षमा धर्मस्य लक्षणम्॥ 12-35-10(66161)
स एव धर्मः सोऽधर्मो देशकाले प्रतिष्ठितः।
आदानमनृतं हिंसा धर्मो ह्यात्यन्तिकः स्मृतः॥ 12-35-11(66162)
द्विविधौ चाप्युभावेतौ धर्माधर्मौ विजानताम्।
अप्रवृत्तिः प्रवृत्तिश्च द्वैविध्यं लोकवेदयोः॥ 12-35-12(66163)
अप्रवृत्तेरमर्त्यत्वं मर्त्यत्वं कर्मणः फलम्।
अशुभस्याशुभं विद्याच्छुभस्य शुभमेव च।
एतयोश्चोभयोः स्यातां शुभाशुभतया तथा॥ 12-35-13(66164)
दैवं च दैवसंयुक्तं प्राणश्च प्रलयस्तथा।
अप्रेक्षापूर्वकरणादशुभानां शुभं फलम्॥ 12-35-14(66165)
ऊर्ध्वं भवति संदेहादिहादिष्टार्थमेव च।
अप्रेक्षापूर्वकरणात्प्रायश्चित्तं विधीयते॥ 12-35-15(66166)
क्रोधमोहकृते चैव दृष्टान्तागमहेतुभिः।
शरीराणामुपक्लेशो मनसश्च प्रियाप्रिये।
तदौषधैश्च मन्त्रैश्च प्रायश्चित्तैश्च शाम्यति॥ 12-35-16(66167)
उपवासेनैकरात्रं दण्डोत्सर्गे नराधिपः।
विशुद्ध्येदात्मशुद्ध्यर्थं त्रिरात्रं तु पुरोहितः॥ 12-35-17(66168)
क्षयं शोकं प्रकुर्वाणो न म्रियेत यदा नरः।
शस्त्रादिभिरुपाविष्टस्त्रिरात्रं तत्र निर्दिशेत्॥ 12-35-18(66169)
जातिश्रेण्यधिवासानां कुलधर्मांश्च शाश्वतान्।
वर्जयन्ति च ये धर्मं तेषां धर्मो न विद्यते॥ 12-35-19(66170)
दश वा वेदशास्त्रज्ञास्त्रयो वा धर्मपाठकाः।
यद्ब्रूयुः कार्य उत्पन्ने स धर्मो धर्मसंशये॥ 12-35-20(66171)
अनुष्णा मृत्तिका चैव तथा क्षुद्रपिपीलिकाः।
श्लेष्मातकस्तथा विप्रैरभक्ष्यं विषमेव च॥ 12-35-21(66172)
अभक्ष्या ब्राह्मणैर्मत्स्याः शकलैर्ये विवर्जिताः।
चतुष्पात्कच्छपादन्यो मण्डूका जलजाश्च ये॥ 12-35-22(66173)
भासा हंसाः सुपर्णाश्च चक्रवाकाः प्लवा बकाः।
काको मद्रुश्च गृध्रश्च श्येनोलूकस्तथैव च॥ 12-35-23(66174)
क्रव्यादा दंष्ट्रिणः सर्वे चतुष्पात्पक्षिणश्च ये।
येषां चोभयतो दन्ताश्चतुर्दंष्ट्राश्च सर्वशः॥ 12-35-24(66175)
एडकाश्च मृगोष्ट्राणां सूकराणां गवामपि।
मानुषीणां खरीणां च न पिबेद्ब्राह्मणः पयः॥ 12-35-25(66176)
प्रेतान्नं सूतकान्नं च यच्च किंचिदनिर्दशम्।
अभोज्यं चाप्यपेयं च धेनोर्दुग्धमनिर्दशम्॥ 12-35-26(66177)
राजान्नं तेज आदत्ते शूद्रान्नं ब्रह्मवर्चसम्।
आयुः सुवर्णकारान्नमवीरायाश्च योषितः॥ 12-35-27(66178)
विष्ठा वार्धुषिकस्यान्नं गणिकान्नमथेन्द्रियम्।
मृष्यन्ति ये चोपपतिं स्त्रीजितान्नं च सर्वशः॥ 12-35-28(66179)
दीक्षितस्य कदर्यस्य क्रतुविक्रयिकस्य च।
तक्ष्णश्चर्मावकर्तुश्च पुंश्चल्या रजकस्य च॥ 12-35-29(66180)
चिकित्सकस्य यच्चान्नमभोज्यं रक्षिणस्तथा।
गणग्रामाभिशस्तानां रङ्गस्त्रीजीविनां तथा॥ 12-35-30(66181)
परिवित्तीनामपुंसां च बन्दिद्यूतविदां तथा।
वामहस्ताहृतं चान्नं शुष्कं पर्युषितं च यत्॥ 12-35-31(66182)
सुरानुगतमुच्छिष्टमभोज्यं शेषितं च यत्।
पिष्टमांसेक्षुशाकानामाविकाजापयस्तथा।
सक्तु धाना करम्भाश्च नोपभोग्याश्चिरस्थिताः॥ 12-35-32(66183)
पायसं कृसरं मांसमपूपाश्च वृथा कृताः।
अपेयाश्चाप्यभक्ष्याश्च ब्राह्मणैर्गृहमेधिभिः॥ 12-35-33(66184)
देवानृषीन्मनुष्यांश्च पितॄन्गृह्याश्च देवताः।
पूजयित्वा ततः पश्चाद्गृहस्थो भोक्तुमर्हति॥ 12-35-34(66185)
यथा प्रव्रजितो भिक्षुस्तथैव स्वे गृहे वसेत्।
एवंवृत्तः प्रियैर्दारैः संबसन्धर्ममाप्नुयात्॥ 12-35-35(66186)
न दद्याद्यशसे दानं न भयान्नोपकारिणे।
न नृत्यगीतशीलेषु हासकेषु च धार्मिकः॥ 12-35-36(66187)
न मत्ते चैव नोन्मत्ते न स्तेने न च कुत्सके।
न वाग्घीने विवर्णे वा नाङ्गहीने न वामने॥ 12-35-37(66188)
न दुर्जने दौष्कुले वा व्रतैर्यो वा न संस्कृतः।
न श्रोत्रियमृते दानं ब्राह्मणे ब्रह्मवर्जिते॥ 12-35-38(66189)
असम्यच्कैव यद्दत्तमसम्यक् च प्रतिग्रहः।
उभयं स्यादनर्थाय दातुरादातुरेव च॥ 12-35-39(66190)
यथा खदिरमालम्ब्य शिलां वाप्यर्णवं तरन्।
मञ्जेत मञ्जतस्तद्वद्दाता यश्च प्रतिग्रही॥ 12-35-40(66191)
काष्ठैरार्द्रैर्यथा वह्निरुपस्तीर्णो न दीप्यते।
तपःस्वाध्यायचारित्रैरेवं हीनः प्रतिग्रही॥ 12-35-41(66192)
कपाले यद्वदापः स्युः श्वदृतौ च यथा पयः।
आश्रयस्थानदोषेण वृत्तहीने तथा श्रुतम्॥ 12-35-42(66193)
निर्मन्त्रो निर्वृतो यः स्यादशास्त्रज्ञोऽनसूयकः।
अनुक्रोशात्प्रदातव्यं हीनेष्वव्रतिकेषु च॥ 12-35-43(66194)
न वै देयमनुक्रोशाद्दीनायापगुणाय तु।
आप्ताचरित इत्येव धर्म इत्येव वा पुनः॥ 12-35-44(66195)
निष्कारणं स्मृतं दत्तं ब्राह्मणे ब्रह्मवर्जिते।
न फलेत्पात्रदोषेण न चात्रास्ति विचारणा॥ 12-35-45(66196)
यथा दारुमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः।
ब्राह्मणश्चानधीयानस्त्रयस्ते नामधारकाः॥ 12-35-46(66197)
यथा षण्ढोऽफलः स्त्रीषु यथा गौर्गवि चाफला।
शकुनिर्वाप्यपक्षः स्यान्निर्मन्त्रो ब्राह्मणस्तथा॥ 12-35-47(66198)
ग्रामस्थानं यथा शून्यं यथा कूपश्च निर्जलः।
यथा हुतमनग्नौ च तथैव स्यान्निराकृतौ॥ 12-35-48(66199)
देवतानां पितॄणां च हव्यकव्यविनाशकः।
सर्वथाऽर्थहरो मूर्खो न लोकान्प्राप्तुमर्हति॥ 12-35-49(66200)
एतत्ते कथितं सर्वं यथावृत्तं युधिष्ठिर।
समासेन महद्ध्येतच्छ्रोतव्यं नरतर्षभ॥ ॥ 12-35-50(66201)
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि पञ्चत्रिंशोऽध्यायः॥ 35॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes
12-35-3 प्रजापतिं मनुम्॥ 12-35-4 कथं पात्रं दानमध्ययनं तप इति झ. पाठः। तत्र कथं केन प्रकारेण। अन्नमदनीयं किंद्रव्यक कर्तव्यमित्यर्थः॥ 12-35-5 व्यारो विस्तरः॥ 12-35-6 अनादेशे विशेषतोऽनुक्ते दोषे। यत्र देशे तत्पराः जपादिपराः प्रायः बहुशः सन्ति सोऽपि गङ्गादिवत्पावन इत्यर्थः॥ 12-35-7 तथा जपादिवत्। पुण्यान्येतानि वक्ष्यमाणानि। धरणीभृतः पर्वता ब्रह्मगिरिप्रभृतयः। आदिपदात्सुवर्णस्नानादि। अनादिष्टं प्रायश्चित्तं सामान्यमित्यर्थः॥ 12-35-9 गर्वेण युक्तो न भवेत् पूजां नावगणयेत्। अवगणने तु त्रिरात्रमुष्णपो भवेदिति तप्तकृच्छ्रं धर्मशास्त्रोक्तं कुर्यादित्यर्थः॥ 12-35-10 तप उपवासादि॥ 12-35-11 आदानं स्तेयम्। प्राणात्ययादावधर्मस्यापि स्तेयादेर्धर्मत्वमित्यर्थः॥ 12-35-12 वैदिक्यौ प्रवृत्त्यप्रवृत्ती मर्त्यात्वामृतत्वप्रदे। लौकिक्यौ तु ते शुभे चेच्छुभफले अशुभे चेदशुभफले इत्याह द्वाभ्यां द्विविधाविति॥ 12-35-13 एतयोर्लौकिक्योः। फले अपि कारणानुरूपे इत्यर्थः॥ 12-35-14 दैवयुक्तं शास्त्रीयं कर्म। प्राणो जीवनम्। एतेषां चतुर्णामप्रेक्षापूर्वं यत्किंचिक्रियते तर्ह्यशुभानो नीचानामपि पुंसां तस्य फलं शुभं भवति॥ 12-35-15 सत्यपि संदेहे यल्लोकविगानपरिहारार्थं कृतं नित्यादि यच्च केवलं दृष्टार्थं कृतं श्येनादि तत्रोभयत्रापि॥ 12-35-16 क्रोधादिना यन्मनसः प्रियमप्रियं कृतं तत्र दृष्टान्तागमहेतुभिः पूर्वोक्तैर्यावदेन इत्याद्यैः प्रमाणैर्देहस्य शोषणमुपवासादिकं प्रायश्चित्तं कर्तव्यम्। औषधैर्हविष्याशनैः। मन्त्रैश्च पवित्रजपैः। चादन्यदपि। तीर्थाटनश्रमादिभिस्तत्पापं शाम्यतीति सार्धम्॥ 12-35-18 क्षयं पुत्रादिमरणनिमित्तमात्मवधार्थं प्रवृत्तो न म्रियेत चेत् त्रिरात्रमुपवासं चरेत्॥ 12-35-19 जातिर्ब्राह्मणत्वादिः। श्रेणी गृहस्थादीनां पङ्क्तिः। अधिवासो जन्भभूमिः। जात्यादिधर्मांश्च ये वर्जयन्ति तेषां धर्मः प्रायश्चित्तादि स्वरूपो न विद्यते॥ 12-35-20 पाठकाः शोधकाः। कार्ये प्रायश्चित्तनिमित्ते दोषे॥ 12-35-25 एडका मेषी॥ 12-35-26 अभोज्यं पायसाद्यन्तर्गतम्॥ 12-35-27 अवीरायाः पतिपुत्रहीनायाः॥ 12-35-28 इन्द्रियं शुक्रम्। गणिकादित्रयाणामन्नम्॥ 12-35-29 दीक्षितस्य अग्नीषोमीयवपाहोमात्प्राङ् न भोक्तव्यम्। कदर्यो धनव्ययभयाद्भोगत्यागहीनः॥ 12-35-30 रक्षिणो ग्रामपालकस्य सीमादिरक्षिणो वा॥ 12-35-31 वाद्यमानाहृतं चान्नमिति ट.ड.थ. पाठः॥ 12-35-32 शेषितं कुटुम्बायाऽदत्त्वात्मार्थं रक्षितम्। धाना भृष्टयवाः। करम्भा दधिसक्तवः॥ 12-35-33 कृसरं तिलमिश्र ओदनः। वृथाकृताः देवताद्युद्देशं विना कृताः॥ 12-35-36 हासकेषु परिहासपरेषु भाण्डेषु॥ 12-35-37 वाग्धीने मूके मूर्खे वा॥ 12-35-42 श्वदृतौ शुनकचर्ममये कोशे॥ 12-35-43 अनुक्रोशाद्दयया॥ 12-35-44 आप्तचरित इष्टकारीति बुद्ध्या धर्मबुद्ध्या वा निर्मन्त्रे न देयमित्याह नवा इति॥ 12-35-45 निष्कारणं निष्फलम्॥ 12-35-48 निराकृतौ मूर्खे॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|